Çfarë të Bësh në Gjirokastër: Udhëzuesi i Plotë për Qytetin e Gurtë.

Magjia e Gjirokastrës është arkitekturore. Ky ishte një qytet tregtar osman, dhe pasuria e tij duket në shtëpitë me çati guri dhe kullat e fortifikuara që rreshtohen nëpër kodra. Ja ku të fillosh.

1. Eksploro Kalanë e Gjirokastrës

Kalaja është zemra e qytetit dhe gjëja më e mirë për të bërë këtu. Kjo fortesë e gjerë — me rrënjë që shtrihen deri në shekujt IV–V — ka kaluar nga perandori në perandori, ku secila ka lënë gjurmën e vet në mure.

Brenda gjendet muzeu i qytetit, një nga më të plotët në Shqipëri, që gjurmon historinë e vendit nga parahistoria, përmes epokës mesjetare, deri në kohët moderne. Të pasionuarit pas historisë mund të kalojnë lehtë dy-tre orë mes artefakteve, veshjeve dhe armatimeve.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore kalaja shërbeu si burg dhe kështjellë strategjike, dhe korridori drejt tarracës së jashtme shfaq artileri aleate dhe të kapur, përfshirë një avion të ruajtur që besohet të jetë rrëzuar në Shqipëri. Mos e humb kullën e sahatit, të shtuar nga Ali Pashë Tepelena në fillim të shekullit XIX dhe sot simbol i qytetit — si dhe pamjet panoramike mbi luginë nga shëtitorja.

2. Shiko Muzeun e Armëve dhe Artin e Realizmit Socialist

Për një tarifë të vogël shtesë, niveli i sipërm i kalasë ruan një koleksion të papritur pikturash të realizmit socialist — stili artistik i sponsorizuar nga shteti që lartësonte luftëtarët partizanë duke çliruar Shqipërinë nga pushtimi nazist — së bashku me pushkë të vjetra dhe armatim të rëndë. Vazhdo më tej dhe do të arrish te qelitë e vjetra të burgut, muret e të cilave ende mbajnë emrat, lutjet dhe mesazhet e të burgosurve që dikur u mbajtën këtu. Në heshtje të tronditshme.

3. Vizito Muzeun Etnografik

Ndërtuar në vendin ku dikur qëndronte shtëpia e familjes së diktatorit Enver Hoxha, kjo shtëpi katërkatëshe nuk është një homazh për të. Përkundrazi, është një rikrijim i kujdesshëm i një shtëpie tradicionale gjirokastrite të shekullit XIX, e pajisur me sende autentike shtëpiake, veshje popullore dhe enë kuzhine. Është dritarja më e qartë që do të kesh mbi jetën e një familjeje vendase të kamur.

4. Zbrit Nëntokë në Tunelin e Luftës së Ftohtë

I fshehur nën qytet, ky bunker 800-metrosh u ndërtua fshehurazi si strehim emergjence gjatë frikës nga pushtimi në epokën komuniste. Një tur i shkurtër me guidë të çon nëpër dhomën e dekontaminimit, dhomën e gjeneratorit dhe dhomat e filtrimit të ajrit, pranë telefonave me disk dhe makinerive të ndryshkura. I ftohtë, i errët dhe vërtet i frikshëm — të fut drejt e në paranojën e asaj kohe.

5. Hyr në Shtëpinë Zekate

Ndërtuar në vitet 1811–1812, kjo kullë trekatëshe është një nga shembujt më të bukur të arkitekturës osmane të Gjirokastrës. I përkiste Beqir Zekos, një administratori të Ali Pashës, dhe pozicioni i saj në lagjen Palorto ofron pamje të gjera mbi luginë. Brenda: tavane të dekoruara, dhoma depozitimi, një sternë, dhe një ballkon panoramik i bërë për fotografi.

6. Vizito Shtëpinë Skënduli

E datës së fillimit të viteve 1700 dhe e rinovuar në 1827, Shtëpia Skënduli është një vepër marramendëse dizajni — 64 dritare, 40 dyer, 12 dhoma, 9 oxhakë dhe 4 hamame. Një anëtar i familjes Skënduli ende i shoqëron vizitorët, duke ndarë histori nga jeta e përditshme, rolet gjinore dhe festimet gjatë periudhës osmane.

7. Vizito Shtëpinë e Kadaresë

Gjirokastra është vendlindja e Ismail Kadaresë, shkrimtarit më të njohur shqiptar. Ai u rrit në këtë shtëpi të vitit 1799 dhe më vonë e përjetësoi atë në romanin Kronikë në gur. Sot monument kulture, ajo ende ruan sendet e familjes — e domosdoshme për këdo që e do letërsinë ose dëshiron të shohë përshkrimet e Kadaresë të marrin jetë.

8. Admiro Xhaminë e Pazarit

Xhamia e Pazarit ishte e vetmja nga xhamitë e Gjirokastrës që i mbijetoi shtypjes së regjimit ndaj fesë, duke fituar statusin e monumentit në 1973. E pozicionuar bukur mbi pazar, ballkoni i saj ofron pamje të mrekullueshme mbi qytetin e vjetër.

9. Bëj Pazar në Pazarin e Vjetër

Asnjë qytet tregtar nuk është i plotë pa pazarin e vet, dhe ai i Gjirokastrës është kënaqësi — dhjetëra dyqane përgjatë kalldrëmit që shesin qilima të endur me dorë, veshje tradicionale, punime guri dhe suvenire. Është vendi perfekt për të ngadalësuar ritmin, për të parë punën e zejtarëve vendas, dhe për të pirë një raki në mes të gjithçkaje.

10. Ngjitu te Ura e Ali Pashës

Për një çast pushimi nga qyteti, ec rreth 30 minuta jashtë deri te Ura e Ali Pashës (Ura e Dunavatit), një pjesë e mbijetuar e ujësjellësit të shekullit XIX që dikur çonte ujë në kala. Shtegu kalon nëpër shtëpi të vjetra para se të hapet drejt pamjeve të luginës, dhe ura e harkuar prej guri — 16 m e lartë, 40 m e gjatë — është një vend i qetë, jashtë rrugëve të zakonshme, për fotografi.